cheapest online indian pharmacy for prednisone or generic buy Prednisone with american express prednisone online no prescription fed x purchase cheap prescription prednisone buy Prednisone free consultation Buy Propecia canadian online pharmacy priligy priligy shipment to albania purchase Doxycycline doxycycline hyclate can you buy tramadol online buy Prednisone pay cod generic prednisone canada prednisone c.o.d. buy ventolin inhaler antibiotics guide ventolin inhaler coupons buy tramadol online no prescription cod antibiotics effects prednisone on line buy ventolin online usa prescribing prednisone tablets australia buy online zithromax

niemen-100
NIEMEN ENIGMATIC (fragment)
Bema pamięci żałobny - rapsod (1970)

Bema pamięci żałobny – rapsod to wiersz poświęcony polskiemu generałowi, którego postać nie prowokuje do romantycznych idealizacji. Józef Bem, jeden z bohaterów powstania listopadowego i bojownik walki o „wolność naszą i waszą”, to obywatel świata w prekursorskim stylu tak fortunnie zjednoczonej dziś Europy. I jest postacią niejednoznaczną, niechętnie widzianą w panteonie narodowych sław – konwersja na islam przekreślała w oczach współczesnych zasługi generała, nawet jeżeli jego motywy były czysto pragmatyczne (wierzył, że służąc w armii tureckiej przyczyni się do oswobodzenia Polski). A może tym bardziej?... Bem prowokuje do refleksji głębszej i Norwid nie bez powodu otwiera swój rapsod cytatem z Hannibala – poeta widzi generała pośród największych wodzów wszystkich czasów, doskonale rozumie kierujące nim motywacje, nie kwestionuje patriotyzmu (i nie powiela państwotwórczych fantazji w stylu „niepoprawnie zmartwychwstałego” porucznika Ordona, którego spółka autorska Mickiewicz-Mrożek uczyniła na wieczne czasy polskim zombie). Bema pamięci żałobny – rapsod to opis pogrzebu z – typowo norwidowskim – przesłaniem do współczesnych. Czyli potomnych.

Forma rapsodu zobowiązuje. Wiersz Norwida składa się z dwóch części, z których pierwsza (zwrotki I-IV) to niemal „transmisja” z pogrzebu, utrzymana w stylu surrealistycznej relacji obserwatora-uczestnika. Wymarzona pozycja dla kompozytora, który – śpiewając – staje się narratorem podniosłej opowieści. „Postmodernistyczne” pomieszanie obrządków układa się w egzotyczną mozaikę całkiem naturalnie, choć splatają się w niesamowitym orszaku żałobników przeróżne formy kultu zmarłych, odmienne nie tylko ze względu na specyfikę narodową, ale także ze względu na wyznanie. Nie brak tu również aluzji czysto pogańskich, jak w prasłowiańskim paleniu ziół, czy też w tłuczonych – niczym w antycznym obrządku – glinianych naczyniach. Pochód nie kończy się jednak spodziewanym pochówkiem, lecz przenosi się w inny wymiar, łączący głęboką, słowiańską (a nawet antyczną) przeszłość z bardzo sugestywną wizją przyszłości. Druga część rapsodu (V-VI) jest filozoficznym przesłaniem nadziei: „I powleczem korowód [...] w bramy bijąc urnami”. Bo narody przyszłości (w domyśle: zjednoczone) obudzą „ujęte snem grody” rezygnując z całego bagażu przeszłości na rzecz lepszego, szczęśliwego jutra. „Aż się mury Jerycha porozwalają jak kłody/ Serca zmdlałe ocucą – pleśń z oczu zgarną narody...” Anaforycznie powtarzane wezwanie „dalej – dalej –”, kończące – urywający się – wiersz, dodatkowo podkreśla wiarę w nieśmiertelność ideałów ucieleśnianych przez osobę generała. Bema wznoszącego się „ponad Bema”.

Opozycja przeszłość-przyszłość pokonana przez wizję wspólnego tryumfu wspólnoty (zjednoczonej ideałem) – to w największym skrócie zadanie przed jakim stanął kompozytor Czesław Niemen, gdy zmierzył się z wierszem Norwida. Programowo – poprzeczka na wysokości „Eroiki”, III symfonii Beethovena. A jednak Niemen dokonał niemożliwego, dokonał cudu. Stworzył muzykę doskonałą, stworzył doskonała formę – adekwatność w łączeniu słów i dźwięków sięga podobnych wyżyn jedynie kilka razy w całej polskiej muzyce. Aparat wykonawczy nie znajduje zaś równych do czasu wielkich oratoryjnych dzieł Pawluśkiewicza. Niemen i jego zespół, dodatkowo wzmocnieni przez chór mieszany pod dyrekcją Romualda Miazgi dopisują – tym jednym nagraniem – osobny rozdział w polskiej tradycji śpiewania poezji. Jest Konieczny i Kurylewicz, jest Długosz, Pawluśkiewicz i Grechuta. I jest Niemen. A właściwie
Bema pamięci żałobny – rapsod. Przynajmniej na początek...

Wiersz Norwida otwiera zaskakujące motto:
lusiurandum patri datum usque ad hanc diem ita servavi. Słowa  słynnego wodza kartagińskiego, Hannibala, mówią „przysięgi złożonej ojcu, aż po dziś dzień tak dotrzymałem”. Niejako za jednym posunięciem poeta realizuje więc podwójny zamysł – umiejscawia bohatera swojego wiersza w panteonie największych wodzów starożytności (czyli wszech czasów – pisał Rapsod w rok po śmierci Bema) i „programowo” narzuca czytelnikowi garnitur cnót najwyższych – niezłomności, wytrwałości, przywiązania.

Niemen traktuje norwidowskie motto bardzo serio. Nie tylko nadaje mu osobną formę muzyczną, ale i powtarza je trzykrotnie. Rozpoczyna utwór uderzeniami dzwonów – po części perkusyjnymi, po części zaś imitując efekty na Hammondzie. Chór wprowadza tajemnicze motto a cappella i choć w warstwie muzycznej nie jest to chorał gregoriański, stylizacja na muzykę sakralną (zwłaszcza cerkiewną) jest bezbłędna. Efekt bicia w dzwony nasila się w pierwszym interludium, pogłębiając wrażenie chaosu, z którego – przed powtórzeniem łacińskiego motta –  harmonicznie wyprowadzają organy. I to one przejmują prowadzenie w interludium drugim, kiedy to Niemen rozwija najprostsze wariacje „kościelne”, skutecznie pogłębiając realizm efektu. Samo zestawienie dźwięku Hammonda przytomnie nagranego w lekkim pogłosie z partią chóru nadaje tej muzyce duchowy majestat.

Ale po trzecim powtórzeniu motta Hannibala, organy zapuszczają się dalej. Muszą. Bo nie jest to już kolejne interludium, lecz pierwsza próba podejścia do tematu – dramaturgia kompozycji jest tak perfekcyjna, jakby nie była dziełem artysty, który już w kilka lat później zatraci wszelkie poczucie dramaturgii. „Kościelne” wariacje Niemena stają się coraz bardziej niepokojące, ale zatrzymują się na akordzie, który już za kilka chwil poprzedzi imponujące wprowadzenie tematu przez głos solisty. Tymczasem improwizacja Niemena (należy przypuszczać, że precyzyjnie przygotowana, ale jednak oplatająca temat w dość swobodny sposób), wylatuje spod kościelnego sklepienie prosto w kosmos. Jesteśmy w połowie piątej minuty nagrania i zaczynają się dziać rzeczy niezwykłe – basowy pochód dolnego registru, piętrzące się dysonanse, wreszcie glissando. Pauza. Bardzo krótka pauza, po której – nadal na tle „kosmicznie” wyzwolonych organów – rozlegają się uderzenia perkusji, jakich nigdy wcześniej ani później nie zagrał żaden jazzowy bębniarz. Nawet na festiwalu Warszawska Jesień.

Atmosfera chaosu, tragicznego napięcia – tworzona od początku do końca przez dwóch tylko muzyków – staje się nie do zniesienia. Czy tak cierpiał Norwid na wieść o śmierci Bema? Tym razem „wybawienie” przychodzi w sposób prosty i szybki i ponownie za sprawą organów Hammonda, nieoczekiwanie wspieranych przez... kotły. Stajemy przed – znanym już – akordem, jakbyśmy stawali na krawędzi przepaści. Z tego miejsca można jedynie spaść, albo odlecieć. Ale nie grozi nam upadek, bo właśnie teraz z teatralnej kompozycji wyłoni się głos solisty. Zbliża się połowa utworu
Bema pamięci żałobny – rapsod, a Niemen jeszcze nie zaczął śpiewać długiego tekstu Norwida. Kiedy to wreszcie robi, tworzy historię. Ten głos, te słowa, te kilka taktów – to moment natchnienia absolutnego. Wystarczy usłyszeć je raz, aby nic nie było w stanie wymazać ich z pamięci. Tryumf śpiewania poezji nad czytaniem poezji manifestuje się w tym, że pewnych słów już nigdy nie będzie można czytać bez grającej w głowie muzyki. Tak jak Grande Valse Brillante Tuwima i Demarczyk, jak Jurgowskiej karczmy Lieberta i Długosza, jak W Weronie Norwida i Warskiej, jak Niepewności Mickiewicza i Grechuty.

Czemu, Cieniu, odjeżdżasz, ręce złamawszy na pancerz,
Przy pochodniach, co skrami grają około twych kolan? –

Głos Niemena wyrasta ponad tekst i ponad muzykę, od tej chwili wszystko staje się podporządkowane głosowi. Każda z pełnych, długich nut, otwierających norwidowskie heksametry, wybrzmiewa jak marzenie – przestrzeń otwierana przez głos solisty staje się coraz bardziej nieziemska, na podobieństwo fantastycznej wizji poety. Głos otwiera te wersy, aby łamać ich akcentuacyjną miarę, a poezja Norwida ulega niemenowskiej frazie naturalnie i całkowicie – poskromiona, lecz nie ubezwłasnowolniona. Linia melodyczna tematu jest prosta – właściwie cały
Bema pamięci żałobny – rapsod to tryumf prostoty. Pierwotna ekspozycja zostaje poddana jedynie delikatnym przetworzeniom, kulminującym w wersie „Aż się mury Jerycha porozwalają jak kłody [...]”. Nie mniej subtelne rozwiązania aranżacyjne różnicują kolejne zwrotki wiersza. I ponownie – jedynie w niewielkim stopniu. Dopiero pod koniec drugiej pojawia się solowa partia gitary, która nabiera rozmachu dopiero w zwrotce piątej. Szeroko dyskutowana gra Tomasza Jaśkiewicza prowokowała skrajne oceny. Bywała postrzegana jako najsłabsze ogniwo zespołu Niemena, bywała wychwalana pod niebiosa, bo bezpośredniej konkurencji do końca dekady gitarzysta zespołów Akwarele i Niemen Enigmatic praktycznie nie miał. Ale czas zweryfikował wkład i rolę Jaśkiewicza na korzyść muzyka. Niemen doskonale wiedział, co robi, utrzymując gitarzystę przy sobie w kolejnych składach, wykorzystując jego grę w nagraniach włoskich. Niemen nie potrzebował narcystycznego solisty – ten wizerunek „gitarowych herosów” zdominował światową scenę dopiero w latach 70. Jaśkiewicz miał uzupełniać Niemena, wzbogacać jego muzykę. I z tej roli wywiązywał się wspaniale. Na całej rozciągłości Rapsodu nie ma jednego niewłaściwego wejścia gitary. Należy podziwiać dyscyplinę i smak Jaśkiewicza (na marginesie: w następnej dekadzie ze wszystkich wielkich jedynie Robbie Robertson z The Band potrafił utrzymać gitarę w „cuglach”). Kumulujące się płaszczyzny dźwięku (głos solisty, organy, gitara) rozszerzają narastające partie chóralne, a przecież cały ten zbiorowy wysiłek nie doprowadziłby do równie porywających rezultatów, gdyby nie stały, rozwijający się i coraz bardziej wyrazisty rytm perkusji, na której własną historię opowiada Bartkowski.

Wiersz ma wymiar epicki i nadrealistyczny charakter – muzyka i interpretacja Niemena oddają te aspekty wręcz perfekcyjnie. Ulotne kryterium „adekwatności” – podstawowe dla całego nurtu śpiewania poezji – zostaje w tym utworze spełnione w sposób absolutny, wręcz naturalny. Można fantazjować, że gdyby Niemen i Norwid pisali ten utwór razem (a trudno dać głowę, że kompozytor wystrzegł się podobnych fantazji) efekt byłby identyczny.
Bema pamięci żałobny – rapsod to utwór nagrany kilka lat po wydaniu płyty EWA DEMARCZYK ŚPIEWA PIOSENKI ZYGMUNTA KONIECZNEGO, a także po niecodziennym debiucie formacji Marek Grechuta & Anawa. A jednak dzieło Niemena nie obawia się porównań. Przeciwnie – prowokuje je. Bo dopiero dojrzała twórczość Jana Kantego Pawluśkiewicza – jak NIESZPORY LUDŹMIERSKIE albo HARFY PAPUSZY – poradzi sobie z formą o podobnej skali. Zastosuje aparat wykonawczy z równie olśniewającym skutkiem, z podkreśleniem, że aparat wykonawczy wzbogaconej o chór grupy Niemen Enigmatic to ledwie namiastka oratoryjnych ekstrawagancji twórcy Nieszporów ludźmierskich. Pawluśkiewicz faktycznie stosuje legiony  wokalistów i muzyków. Bema pamięci żałobny – rapsod tylko brzmi, jakby utwór wykonywały legiony.

„Korowód" [work in progress]

niemen-500 

Projekt graficzny: Czesław Niemen [Polskie Nagrania, 1970]

Satysfakcja - Varia

Naszą witrynę przegląda teraz 56 gości